اگرچه هر کدام از داروها نقشی حیاتی در جایگاه خود ایفا میکنند اما درمان هرگز به بهترین سرم ها و آمپول ها برای ترک اعتیاد خلاصه نمی شود. اما فراموش نکنید، داروها فقط مسیر درمان را هموار میکنند، اما خود به تنهایی درمان نیستند. ترک اعتیاد واقعی، ترکیبی است از درمان پزشکی اصولی، روان درمانی و صبوری بیمار در حال ترک.
در فرآیند ترک اعتیاد، تجویز سرمهای داخل وریدی نقشی کلیدی و چندوجهی ایفا میکند. برخلاف تصور رایج، سرمها صرفاً برای «جبران آب از دست رفته» استفاده نمیشوند. در اینجا بهترین سرم و آمپول برای ترک اعتیاد که در کلینیک ترک و درمان اعتیاد طلوعی دوباره در تهران معرفی می شود.
سرمهای کریستالوئید بهترین سرم ها برای ترک اعتیاد
سرمهای کریستالوئید متشکل از آب و الکترولیتها هستند و به دلیل فراهمی، هزینه پایین و خطر کم واکنش آلرژیک، خط اول درمان در ترک اعتیاد محسوب میشوند . هدف اصلی آنها جبران حجم مایعات از دست رفته به دلیل اسهال، استفراغ و تعریق است.
۱-نرمال سالین
نرمال سالین به دلیل در دسترس بودن و هزینه کم، رایجترین سرم برای جبران اولیه حجم در بیماران دچار کمآبی متوسط تا شدید ناشی از ترک است. در موارد اورژانسی مانند کاهش فشار خون به دلیل کمآبی شدید، نرمال سالین به سرعت حجم عروقی را بازمیگرداند.
به گفته دکتر Lawrence A. Trissel محقق ASHP کلر بالای این سرم باعث میشود کلیه برای دفع آن، بیکربنات خون را کاهش دهد و در نتیجه اسیدیته خون بالا رود. این وضعیت میتواند عملکرد کلیه را مختل کند، از این رو خانم نازنین روشن طبری روان درمانگر، در بیماران ترک اعتیادی که ممکن است دچار اسیدوز ناشی از استفراغ یا نارسایی کلیوی باشند، مصرف حجم بالای نرمال سالین را توصیه نمی کند.
۲-لاکات رینگر
لاکتات رینگر به دلیل وجود لاکات که در کبد به بیکربنات تبدیل میشود و به عنوان یک بافر طبیعی عمل میکند نسبت به نرمال سالین بهتر است.طبق بررسی های دکتر Michael F. Cancio که در پابمد منتشر شده، و تجربیات دکتر جوادی این ویژگی دو مزیت مهم دارد:
- جلوگیری از اسیدوز: برخلاف نرمال سالین، لاکتات رینگر باعث اسیدوز متابولیک نمیشود و حتی به اصلاح آن کمک میکند.
- حفاظت از کلیه: خطر انقباض عروق کلیوی و کاهش فیلتراسیون گلومرولی در لاکتات رینگر کمتر است.
این مطالعه نشان داد لاکتات رینگر نسبت به نرمال سالین میزان مرگومیر و نیاز به دیالیز را در بیماران بدحال کاهش میدهد.
۳-رینگر استات (Ringer Acetate)
استات در مقایسه با لاکتات سریعتر در بدن متابولیزه میشود و برای بیماران با اختلال عملکرد کبدی گزینه بهتری است. در ترک اعتیاد که ممکن است کبد به دلیل مصرف طولانی الکل یا مواد دچار آسیب شده باشد، رینگر استات میتواند انتخاب مناسبتری باشد. هر چند در دسترس بودن آن در برخی مراکز کمتر است.
رینگر استات در بیماران با اختلال عملکرد کبدی (شایع در ترک الکل) به دلیل متابولیسم مستقل از کبد، بر لاکتات رینگر ترجیح داده میشود.
۴- دکستروز
دکستروز به تنهایی برای جبران حجم مناسب نیست زیرا گلوکز وارد سلول میشود و آب باقیمانده باعث کاهش اسمولاریته پلاسما میشود. اما در دو وضعیت حیاتی در ترک اعتیاد کاربرد دارد:
- هیپوگلیسمی (کاهش قند خون): در ترک الکل و در برخی موارد ترک مواد، قند خون میتواند به شدت افت کند که نیاز به دکستروز وریدی دارد.
- پیشگیری از سندرم ورنیکه-کورساکوف: در ترک الکل، قبل از تجویز گلوکز، حتماً باید تیامین (ویتامین B1) تزریق شود. در غیر این صورت، گلوکز میتواند یک بحران عصبی حاد ایجاد کند .
سرم های حاوی ویتامین و آنتی اکسیدان
- رماکسول بهترین سرم برای ترک اعتیاد
رماکسول یک محلول تزریقی حاویسوکسینات سدیم، اینوزین و متیونین است که خواص آنتیاکسیدانی و سمزدایی دارد.
تحقیقات دکتر O.A. Bezborodova منتشر شده در مجله پابمد بر روی بیماران با سندرم اندوتوکسیکوز (مسمومیت داخلی) نشان داده که رماکسول به طور معنیداری استرس اکسیداتیو و فعالیت آنزیمهای فسفولیپاز را کاهش میدهد که از عوامل اصلی تخریب غشای سلولی هستند. همچنین توانایی این دارو در کاهش کاتابولیسم (تجزیه بافتها) اثبات شده است .
در ترک اعتیاد، به ویژه مواد مخدر و الکل، سطح سموم داخلی بدن به شدت افزایش مییابد. رماکسول به عنوان یک سمزدا میتواند به کاهش علائم سیستمیک مسمومیت کمک کند. به گفته دکتر وحید دارابی اگر چه مطالعات مستقیم روی ترک اعتیاد محدود است، اما پتانسیل بالایی در کاهش خستگی، ضعف و التهاب ناشی از ترک دارد.
- سرمهای حاوی ویتامین (ویتامین B کمپلکس، ویتامین C و منیزیم)
در ترک اعتیاد، به ویژه ترک الکل، کمبود شدید ویتامینهای گروه B به ویژه تیامین (B1) بسیار شایع است. تجویز وریدی مولتی ویتامین و تیامین با دوز بالا (معمولاً ۱۰۰-۵۰۰ میلیگرم) بخش استاندارد درمان است . منیزیم وریدی نیز برای کنترل گرفتگی عضلات و بیقراری استفاده میشود.
سرمهای کنترل علائم در شرایط خاص
این سرمها در واقع حامل داروهایی هستند که با انفوزیون مداوم تجویز میشوند.
- انفوزیون میدازولام و مورفین
در شرایط بسیار حاد، مانند دلیریوم ترمنس ناشی از ترک شدید الکل یا بیقراریهای شدید غیرقابل کنترل، از انفوزیون وریدی مداوم میدازولام (بنزودیازپین) و مورفین استفاده میشود. این ترکیب به صورت جداگانه در دو پمپ سرنگ تنظیم میشود تا دوز هر دارو مستقل از دیگری قابل تنظیم باشد . هدف، ایجاد آرامبخشی عمیق و جلوگیری از تشنج و ایست قلبی ناشی از طوفان سمپاتیک است.
- انفوزیون نورولپتیکها مانند لوومپرومازین
اگر مرحله اول (بنزو+مورفین) کافی نباشد، مرحله دوم شامل اضافه کردن لوومپرومازین (یک ضدروانپریشی قوی) به پمپ دوم است . این دارو توهمات و بیقراریهای شدید را کنترل میکند.
مطالعه Schanda نشان داد درمان با نورولپتیکهای وریدی (لوومپرومازین/ levopromazine) در ترک سرپایی هروئین نیازمند نظارت تخصصی است و میزان عوارض بالاتری نسبت به درمان خوراکی دارد . این داروها امروزه عمدتاً در موارد دلیریوم ترمنس مقاوم به بنزودیازپینها استفاده میشوند.
- انفوزیون باربیتوراتها (فنوباربیتال)
در مقاومترین موارد به درمانهای فوق، از فنوباربیتال به صورت انفوزیون وریدی استفاده میشود . این دارو سیستم عصبی مرکزی را به شدت مهار میکند و فقط در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) و با تهویه تنفسی قابل استفاده است.
- نالوکسان
نالوکسان یک آنتاگونیست اختصاصی مواد افیونی است که در اوردوز (مصرف بیش از حد) هروئین، متادون و سایر اپیوئیدها استفاده میشود . این دارو با قطع تنفس و کاهش سطح هوشیاری مبارزه میکند.
جدول معرفی بهترین سرم های ترک اعتیاد
| نوع سرم | ترکیبات اصلی | کاربرد اصلی در ترک اعتیاد | نکات و احتیاطها |
| نرمال سالین | سدیم ۱۵۴، کلر ۱۵۴ | جبران حجم اولیه در کمآبی خفیف تا متوسط | خطر اسیدوز هیپرکلرمیک – برای حجم بالا مناسب نیست |
| لاکتات رینگر | سدیم ۱۳۰، کلر ۱۰۹، K ۴، Ca ۱.۵، لاکتات ۲۸ | جبران حجم بدون اسیدوز | در نارسایی شدید کبدی با احتیاط مصرف شود |
| رینگر استات | سدیم ۱۴۵، کلر ۱۲۷، استات ۲۴ | جایگزین لاکتات رینگر در بیماران با مشکلات کبدی | سریعتر متابولیزه میشود – در دسترستر نیست |
| دکستروز ۵٪ | گلوکز ۲۷۸ (بدون الکترولیت) | هیپوگلیسمی، پیش از تجویز تیامین در ترک الکل | هرگز قبل از تیامین در ترک الکل تجویز نشود |
| رماکسول | سوکسینات، اینوزین، متیونین | کاهش استرس اکسیداتیو و مسمومیت داخلی | مطالعات مستقیم محدود – پتانسیل بالا |
| میدازولام + مورفین | بنزودیازپین + اپیوئید (در پمپ) | کنترل بیقراری شدید و دلیریوم ترمنس | فقط در ICU و با مانیتورینگ تنفسی |
| نالوکسان | آنتاگونیست اپیوئید | اورژانس اوردوز مواد افیونی (قطع تنفس) | سندرم ترک حاد ایجاد میکند – فقط در اورژانس واقعی |
نکات مهم درباره بهترین سرم های ترک اعتیاد
- بهترین سرم برای جبران کمآبی در ترک (بدون عارضه جانبی جدی): لاکتات رینگر است. لاکتات رینگر نسبت به نرمال سالین اسیدوز کمتری ایجاد میکند و برای کلیه ایمنتر است .
- در بیماران با سابقه نارسایی کبدی (به ویژه در ترک الکل)، رینگر استات گزینه مناسبتری است زیرا کبد برای متابولیزه کردن استات نیاز کمتری دارد.
- هرگز در ترک الکل، بدون تجویز همزمان تیامین (ویتامین B1) وریدی، دکستروز تزریق نکنید. این کار میتواند باعث آسیب دائمی مغزی (سندرم ورنیکه) شود .
- سرمهای حاوی داروهای آرامبخش (میدازولام و مورفین) فقط در محیط ICU و برای موارد بسیار شدید (دلیریوم ترمنس) استفاده میشوند و هرگز نباید به صورت سرپایی تجویز شوند .
- نالوکسان یک داروی نجاتبخش است، نه یک درمان روتین. فقط در اوردوز مواد افیونی و در بیمارستانی که امکان احیا وجود دارد، استفاده میشود
انتخاب نوع سرم و افزودن هر دارویی به آن، باید منحصراً توسط پزشک متخصص اعتیاد یا پزشک اورژانس و بر اساس شدت کمآبی، وضعیت کلیه و کبد، و نوع ماده مصرفی تعیین شود. خوددرمانی با سرم در منزل میتواند عوارض جبرانناپذیری مانند ادم ریوی یا نارسایی کلیه ایجاد کند.
بهترین آمپولهای مورد استفاده در ترک اعتیاد
هیچ آمپول معجزهآسایی وجود ندارد که به تنهایی تمام علائم ترک اعتیاد را برطرف کند.درمان ترک اعتیاد یک فرآیند چندمرحلهای و تخصصی است و داروهای تزریقی بسته به نوع ماده مصرفی، شدت وابستگی و وضعیت بالینی بیمار توسط پزشک متخصص تجویز میشوند.
- بوپرنورفین با اثر طولانی بهترین آمپول برای ترک اعتیاد
طبق تحقیقات Dr. Richard Rosenthal در سال ۲۰۱۶ در سازمان غذا و داروی آمریکا بوپرنورفین یک آگونیست جزئی گیرندههای اپیوئیدی است که بدون ایجاد سرخوشی شدید، جلوی علائم ترک را میگیرد. فرم تزریقی با اثر طولانی آن به صورت ماهانه تزریق میشود.
بوپرنورفین تزریقی با اثر طولانی (Sublocade) در سال ۲۰۱۷ توسط FDA تأیید شد. این دارو به صورت ماهانه تزریق میشود و میزان موفقیت بالاتری نسبت به فرم خوراکی در حفظ بیمار در درمان دارد.
بوپرنورفین تزریقی با اثر طولانی یالاترین میزان موفقیت را در حفظ بیمار در درمان و پرهیز از مصرف مجدد مواد افیونی دارد . این مطالعه که ۹۸ تحقیق را بررسی کرده، نشان داد بوپرنورفین اثر طولانی در مقایسه با بوپرنورفین خوراکی و متادون به طور قابل توجهی مؤثرتر است.
- آگونیستهای آلفا-۲ آدرنرژیک (کلونیدین و لوفکسیدین)
این داروها با کاهش فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک (همان سیستمی که در ترک بیشفعال میشود)، علائمی مانند تپش قلب، تعریق، لرز، اضطراب و بیقراری را کنترل میکنند.
دکتر Scott Gotlieb، کمیسر FDA در باره این دارو می گوید: ما میدانیم که علائم فیزیکی ترک مواد افیونی میتواند یکی از بزرگترین موانع برای بیمارانی باشد که به دنبال کمک هستند.» مطالعه Gorodetzky نشان داد لوفکسیدین به طور معنیداری شدت علائم ترک را کاهش میدهد و میزان تکمیل درمان را حدود ۵۰٪ افزایش میدهد . همچنین دکتر Kyle Kampman تأکید کرد لوفکسیدین نسبت به کلونیدین اثر انتخابیتری بر گیرندههای آلفا-۲ دارد و عوارض کمتری مانند افت فشار خون ایجاد میکند .
- دیازپام تزریقی، خط اول درمان دلیریوم ترمنس
دیازپام یک بنزودیازپین است که با تقویت اثر GABA (مهارکننده اصلی مغز)، سیستم عصبی بیشفعال در ترک الکل را آرام میکند.
در ترک شدید الکل، ممکن است به دوزهای بسیار بالای دیازپام نیاز باشد و تجویز باید در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) انجام شود.
- لورازپام تزریقی بهترین آمپول برای ترک اعتیاد
لورازپام یکی دیگر از بنزودیازپینهای تزریقی است که برای کنترل بیقراری، تشنج و دلیریوم ترمنس در ترک الکل استفاده میشود. در مواردی که پاسخ به دوز اولیه (مثلاً ۲ میلیگرم) دیده نشود، باید دوزهای بیشتر تکرار شود تا علائم کنترل گردند . مطالعه Saitz و O’Malley در (ASAM) نشان می دهد که لورازپام به دلیل ایمنی و اثربخشی مستند، به ویژه در بیماران مسن یا با اختلال عملکرد کبدی، انتخاب مناسبی است
- نالترکسون تزریقی با اثر طولانی (ویویترول – Vivitrol)
نالترکسان یک آنتاگونیست گیرندههای اپیوئیدی است که جلوی اثر مواد افیونی را میگیرد. مطالعات نشان دادهاند که این دارو ممکن است در کاهش مصرف محرکها نیز مؤثر باشد.
- نالوکسان ، نجاتبخش حیات
نالوکسان یک آنتاگونیست خالص اپیوئیدی است که ظرف چند دقیقه اثر مواد افیونی را از گیرندهها جدا کرده و تنفس را احیا میکند.
نالوکسان فقط در اوردوز مواد افیونی (قطع تنفس، کاهش سطح هوشیاری) استفاده میشود و مصرف آن در فرد معتاد غیراورژانسی میتواندسندرم ترک حاد و بسیار شدید ایجاد کند. این دارو به صورت وریدی، عضلانی و اسپری بینی موجود است.
جدول خلاصه بهترین آمپول ها بر اساس ماده مخدر مصرفی
| ماده مصرفی | بهترین آمپول | میزان اثربخشی | نکات کلیدی |
| هروئین، متادون، فنتانیل | بوپرنورفین تزریقی با اثر طولانی (BUP-XR) | بالاترین میزان موفقیت | دوز ۳۰۰ میلیگرم برای مصرفکنندگان فنتانیل بهتر است |
| هروئین، مواد افیونی (گزینه دوم) | کلونیدین یا لوفکسیدین تزریقی | اثربخشی قابل قبول | لوفکسیدین عوارض کمتری دارد |
| الکل (دلیریوم ترمنس) | دیازپام یا لورازپام تزریقی | استاندارد طلایی | ممکن است نیاز به دوزهای بسیار بالا باشد |
| متامفتامین، محرکها | نالترکسون تزریقی (ویویترول) | در حال مطالعه | معمولاً با بوپروپیون خوراکی ترکیب میشود |
| اوردوز مواد افیونی | نالوکسان (تزریقی) | نجاتبخش | فقط در اورژانس واقعی مصرف شود |